Lausanne: inicjatywa na rzecz bezpłatnego transportu publicznego w Szwajcarii

Ruch Agissons! z Laussanne złożył projekt inicjatywy obywatelskiej postulującej wprowadzenie bezpłatnego, publicznego transportu w Szwajcarii. Inicjatywa nosi tytuł „Für einen kostenlosen, öffentlichen und hochwertigen Nahverkehr” i ma na celu wpisanie nowego zapisu do konstytucji, który umożliwiłby traktowanie mobilności jako powszechnej usługi publicznej. Organizatorzy zbierają środki na oficjalne zgłoszenie projektu; przed złożeniem potrzeba uzyskać wkład finansowy na koszty administracyjne i obsługę zbiórki podpisów.

W systemie prawnym Szwajcarii inicjatywa ludowa może proponować zmianę konstytucji. Procedura jest dwuetapowa: po zebraniu wymaganych środków i formalnym złożeniu projektu inicjatywy, organizatorzy muszą zebrać 100 000 podpisów w ciągu 18 miesięcy, aby sprawa trafiła do Federalnej Rady i Parlamentu. Jeżeli parlament przyjmie propozycję lub jeśli projekt doprowadzi do referendum, finalna decyzja zapada w głosowaniu powszechnym (konieczna większość ludowa i większość kantonów w przypadku zmiany konstytucji).

Zakres proponowanej zmiany konstytucyjnej sugeruje, że państwo miałoby zagwarantować dostępność i przystępność cenową usług transportu publicznego. W praktyce oznaczałoby to konieczność ustalenia mechanizmów finansowania, podziału odpowiedzialności między federacją, kantonami i gminami oraz konkretnych standardów jakościowych. Finansowanie bezpłatnej oferty nie oznacza automatycznie „braku kosztów” — oznacza przesunięcie źródła finansowania z opłat bezpośrednich (bilety) na inne źródła, np. subwencje budżetowe, specjalne opłaty lub podatki celowe.

Skutki finansowe takich rozwiązań mogą być istotne. Eliminacja wpływów z biletów zwiększy zapotrzebowanie na środki operacyjne i inwestycyjne. W zależności od szczegółów prawnych i ekonomicznych przepisów, dodatkowe środki mogłyby pochodzić z budżetu federalnego, przesunięć w istniejących programach transportowych, nowych opłat środowiskowych lub podatków. Różne modele mają odmienne konsekwencje dla równowagi budżetowej i obciążeń mieszkańców.

Istotna jest także kwestia organizacyjna i techniczna: udrożnienie systemu w warunkach wzrostu ruchu pasażerskiego wymaga inwestycji w tabor, częstotliwość kursowania, infrastrukturę przystanków i systemy zarządzania ruchem. Bez równoległych inwestycji w jakość i pojemność, bezpłatność mogłaby prowadzić do przeciążeń i spadku jakości usług. Przykłady z innych krajów pokazują, że bezpłatny transport zwiększa liczbę pasażerów, ale też stawia wymagania dotyczące finansowania i planowania.

Jako punkt odniesienia warto wskazać rozwiązania wdrożone w innych krajach i miastach. Przykłady te pokazują zarówno potencjalne korzyści — większa dostępność mobilności i redukcja korzystania z samochodów — jak i wyzwania finansowe oraz operacyjne. W Szwajcarii istotne będzie też zachowanie równowagi między kompetencjami federalnymi, kantonalnymi i komunalnymi, ponieważ organizacja transportu jest w praktyce wynikiem negocjacji między poziomami administracji.

Obecnie Agissons! prowadzi zbiórkę funduszy — celem jest zgromadzenie 60 000 franków szwajcarskich potrzebnych na formalne zgłoszenie inicjatywy w czerwcu. W momencie publikacji projektu stowarzyszenie poinformowało, że zebrało około 52% wymaganej kwoty. Po złożeniu projektu następnym zadaniem będzie zebranie 100 000 podpisów w ustawowym terminie 18 miesięcy.

Realizacja takiej inicjatywy pociągnęłaby za sobą długofalowe decyzje polityczne i budżetowe. Nawet jeśli inicjatywa uzyska wymagane podpisy i zostanie poddana pod głosowanie, parlament i obywatele będą mieli do rozważenia konkretne warianty wdrożenia: czy bezpłatność ma obejmować całą republikę czy tylko określone kategorie przewozów, jakie standardy jakościowe mają obowiązywać, oraz jak rozwiązać finansowanie i podział odpowiedzialności między instytucjami publicznymi.

— Paweł

Źródło: iamexpat.ch